Srbi ne štite svoje brendove

Obeležavanje proizvoda oznakom geografskog porekla za proizvođače znači veću tržišnu vrednost jer ih potrošač prepoznaje kao proizvode posebnog kvaliteta i svojstava i spreman je da za njih više plati. U Srbiji još nijedan proizvođač nije tražio zaštitu geografskog porekla pred EU, a jedini proizvod koji od 4. maja ove godine ima međunarodnu zaštitu imena jeste homoljski med

Za razliku od evropskih proizvođača hrane koji su ekonomski interes prepoznali u zaštiti svojih proizvoda oznakom geografskog porekla, srpski proizvođači taj vid zaštite skoro da i ne koriste. U Srbiji je oznakom geografskog porekla zaštićeno 39 proizvoda, od čega 20 poljoprivrednih i prehrambenih, s tim što samo sedam trenutno ima registrovane ovlašćene korisnike – krivovirski kačkavalj, voda Vrnjci, bujanovačka voda Akva heba, valjevski duvan-čvarci, futoški sveži i kiseli kupus, svrljiški belmuž i homoljski med.

Da se u Srbiji malo zna o prednostima zaštite proizvoda oznakama geografskog porekla, govori podatak da je našoj zemlji nedavno stiglo obaveštenje iz Evropske unije da će ovdašnje mlekare tri godine po stupanju Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju na snagu, iz upotrebe morati da izbace naziv feta sir jer ga je zaštitila Grčka. U protivnom, i država i proizvođači mogli bi biti kažnjeni.

– Obeležavanje proizvoda oznakom geografskog porekla za proizvođače znači veću tržišnu vrednost, jer ih potrošač prepoznaje kao proizvode posebnog kvaliteta i svojstava i spreman je da za njih više plati. Međutim, samo ovlašćeni korisnici imaju pravo da svoje proizvode obeležavaju tom oznakom, što znači da mogu da spreče treća lica da tu oznaku koriste – kaže Mirela Bošković, pomoćnica direktora Zavoda za intelektualnu svojinu.

U tom smislu geografska oznaka porekla predstavlja značajan potencijal za razvoj ruralnih područja koja uživaju reputaciju u vezi s određenim proizvodom, jer doprinosi očuvanju tradicionalnog i jedinstvenog načina proizvodnje tih proizvoda.

– Stvarni ekonomski i privredni napredak tih područja može se ostvariti tek uspostavljanjem sistema zaštite oznaka geografskog porekla koji će obezbediti plasman proizvoda koji odatle potiču na evropsko tržište – kaže Boškovićeva.

U tome ovdašnjim proizvođačima pomaže Zakon o oznakama geografskog porekla, koji je usklađen s relevantnim propisima EU i sa zahtevima iz SSP-a i prelaznog sporazuma o trgovini između Evropske zajednice i Srbije. Na nivou EU sistem zaštite oznaka geografskog porekla odnosi se na oznake za poljoprivredne i prehrambene proizvode, a na osnovu SSP-a pravo na tu zaštitu u EU imaju i proizvodi iz Srbije.

– Da bi proizvod sa oznakom geografskog porekla koji potiče iz zemlje koja nije članica EU mogao da se stavi u promet na tržište evropskih zemalja, država je dužna da odredi nadležni državni organ koji je odgovoran za tu vrstu kontrole, kao i sertifikaciona tela koja obavljaju kontrolu. Akreditaciono telo Srbije već je formirano i krajem ove ili početkom sledeće godine treba da počne da izdaje akreditacije u skladu s evropskim standardima. U Srbiji još nijedan proizvođač nije tražio zaštitu geografskog porekla pred EU, a jedini proizvod koji od 4. maja ove godine ima međunarodnu zaštitu na osnovu Lisabonskog sporazuma o međunarodnom registrovanju imena porekla jeste Homoljski med – kaže Boškovićeva.

Inače, domaći Zakon o oznakama geografskog porekla definiše ime porekla i geografsku oznaku i uređuje zaštitu homonimnih geografskih naziva, čime se reguliše zaštita oznaka za proizvode koji potiču iz mesta čiji su nazivi identični. Kada se jednom ustanovi, oznaka geografskog porekla traje neograničeno, i to je po svojoj prirodi kolektivno pravo, što znači da svi proizvođači s određenog lokalnog područja mogu da budu ovlašćeni korisnici oznake, ali samo ako u postupku pred Zavodom dokažu da oznaku koriste na način koji je propisan elaboratom o posebnim svojstvima proizvoda. Status ovlašćenog korisnika traje tri godine, ali se može produžavati opet u istom postupku pred Zavodom.

– Prijavu za ustanovljenje oznake geografskog porekla može da podnese bilo koje fizičko ili pravno lice, udruženje, privredna komora ili državni organ – kaže Boškovićeva.

U Srbiji oznaku geografskog porekla trenutno ima 39 proizvoda, s tim što goveđa užička pršuta, svinjska užička pršuta, užička salama, sremski kulen, sremska domaća kobasica, sremska salama, požarevačka kobasica, rtanjski čaj, homoljski ovčji, kozji i kravlji sir, kladovski kavijar, Knjaz Miloš iz Bukovičke banje, petrovačka kobasica (petrovska kolbasa), leskovačko roštilj meso i ariljska malina još uvek nemaju ovlašćenog korisnika.

Interesantno je što su među proizvodima bez ovlašćenog korisnika i sremske kobasice, čiji se naziv, s obzirom na geografsku određenost, može pojaviti i u Hrvatskoj.

– Ne znamo da li su sremske kobasice zaštićene u Hrvatskoj. Ako jesu, onda to treba da se reši bilateralnim sporazumom dveju zemalja, jer bi tu bilo reči o tzv. međugraničnim oznakama. Mi do sada nismo imali slučajeve međugraničnih oznaka ni sa Hrvatskom ni sa BiH – kaže Boškovićeva.

Budući da Srbija trenutno nema ovlašćene korisnike za te proizvode, a pod uslovom da je sremska kobasica zaštićena i u Hrvatskoj i da tamo postoji ovlašćeni korisnik, može se desiti da ta zemlja preda zahtev za zaštitu oznake geografskog porekla tog proizvoda Evropskoj uniji, što znači da bismo mi onda pravo na zaštitu tih proizvoda izgubili.

Tekst: Marija Škrbić
Foto: Arhiva Marketa