Coaching je relativno nova profesija koja se uglavnom bazira na principima psihologije, i to naročito pedagoške i psihologije sporta. Modeli coachinga konstantno se razvijaju kako bi se prilagodili potrebama biznisa i organizacija. Karakteristike coachinga kao što su objašnjavanje, podrška, ohrabrivanje i planiranje novih načina ponašanja i akcije sastavni su deo naših svakodnevnih interakcija. Sama reč coach u doslovnom smislu znači „tutorisati, trenirati, podsticati, rukovoditi se činjenicama“. Ne postoji jedna utvrđena definicija termina coaching, a kako su istraživanja pokazala, 81 odsto ispitanika smatra da postoje nedoumice oko toga šta se pod njim podrazumeva.

Coaching je fokusirana primena veština koje doprinose poboljšanju učinka u poslu nekog pojedinca u organizaciji, čvrstom podrškom i izazovom. Proces coachinga trebalo bi da poboljša učenje i lični razvoj klijenta (koji može biti pojedinac, tim ili organizacija) i da mu pomogne da maksimalno izrazi svoje potencijale.

Coaching podrazumeva više različitih određenja i načina angažovanja. Suštinski, to je konverzacija, dijalog između coacha i klijenta (coachee) u produktivnom kontekstu, s orijentacijom ka postizanju rezultata. Coaching je, u stvari, podrška pojedincima kako bi postigli maksimum u onome što znaju. Coach asistira, podržava, izaziva i ohrabruje klijenta da nađe odgovore. To je i način učenja iako coach nije učitelj i zapravo ne poznaje konkretnu materiju nužno bolje od klijenta. On posmatra načine koje klijent koristi, postavlja scenu za oprobavanje novina i radi s klijentom na uspostavljanju novih strategija i akcija, pa govorimo pre o postavljanju pravih pitanja nego o davanju ispravnih odgovora.

Coach ugovara s klijentom radni savez da bi uspostavio i objasnio svrhu i ciljeve i razvio akcioni plan kojim bi se ti ciljevi postigli. Nužno je reč o promeni i transformaciji jer se podstiče sposobnost klijenta da raste, da menja neadaptivne oblike ponašanja, da stvara nove, adaptivne i uspešne akcije.

Coaching funkcioniše i na planu klijentovih emocija jer coach prepoznaje i razume klijentova osećanja i podstiče klijenta da traga za funkcionalnim načinima ispoljavanja emocija.

Tehnike koje coach koristi u radu s klijentom su: slušanje, refleksija, postavljanje pitanja i pribavljanje informacija. Cilj je da sam klijent postane sposoban za samokorigovanje (da nauči kako sam da koriguje nefunkcionalno ponašanje) i samokreiranje (da sam kreira podstičuća pitanja i da na nih daje funkcionalne odgovore).

Faze u radu coacha i klijenta

1. Ugovor. Seanse coachinga počinju utvrđivanjem onoga što klijent želi da ostvari na kraju procesa, razumevanjem potreba koje treba pokriti, kao i kako na najbolji način iskoristiti i coacha i coaching.

2. Slušanje. Aktivno slušajući i koristeći katalitičke intervencije, coach pomaže klijentu da shvati situaciju koju želi da promeni. Coach daje do znanja klijentu da razume kako je biti na njegovom mestu, u njegovim cipelama (tj. kako se klijent oseća). Pored toga, coach pomaže klijentu i da kroz ogledanje, parafraziranje i pravljenje novih veza bolje spozna sebe kroz ono što se u razgovoru razmeni.

3. Istraživanje. Ceneći kako se klijent oseća u trenutnoj situaciji, coach postavljanjem pitanja, refleksijom, sagledavanjem i stvaranjem novih uvida i svesnosti kod klijenta, podstiče klijenta da prepoznaje i kreira različite mogućnosti za obradu problema.

4. Akcija. Podrazumeva primenu strategija koje su u prethodnoj fazi odabrali, modifikaciju istih u svetlu feedbacka i odlučivanju o sledećim koracima koje u okviru zajedničkog istraživanja treba preduzeti. U ovoj fazi važno je isprobati zamišljene buduće korake u sigurnom setingu sobe u kojoj se odvija coaching.

5. Osvrt na urađeno. Coach i klijent u ovoj fazi evaluiraju postignuto. Coach ohrabruje klijenta da dâ feedback o tome šta mu je bilo korisno u procesu coachinga, šta je bilo teško, kao i šta bi klijent želeo da bude drukčije u sledećim coaching seansama.

Suština svakog profesionalnog razvoja je neprekidni lični razvoj. Time što razvijamo sebe, razvijamo i svoju praksu; time što razvijamo lične kapacitete, produbljujemo i svoje profesionalno angažovanje. Coaching postoji da omogući ljudima da budu najbolji što mogu i da daju doprinos svojoj radnoj sredini. Razvoj koji se ostvaruje kroz coaching fokusira se na:

VEŠTINE → UČINAK → RAZVOJ → TRANSFORMACIJA

S jedne strane kontinuuma fokus je na razvijanju novih veština kod klijenata. To mogu biti specifične veštine povezane s njihovom ulogom ili poslom kao što su veštine prodaje, IT veštine ili neke više uopštene, na primer menadžment veštine. Veliki deo veština takvog tipa coachinga nudi se u treninzima i kursevima.

Coaching za poboljšanje učinka usredsređen je na podizanje nivoa efikasnosti klijenta u njihovoj trenutnoj ulozi. To je vrsta coachinga koju obično nudi menadžer ili coach unutar organizacije. Razvojni coaching je usredsređen na dugoročni razvitak klijenta i stoga ima određene aspekte praćenja i podučavanja (mentoringa). Osim toga što omogućava da klijent razvije kompetencije i sposobnosti, uključuje i veću fokusiranost na razvitak individue kao celine i njenih ljudskih kapaciteta, kao i način na koji mogu da iskoriste svoju sadašnju ulogu da razviju svoje kapacitete za buduće uloge i izazove. Transformacija omogućava i osposobljava klijenta da menja nivoe funkcionisanja i prelazi s nižih na više.

Danas coaching delimo na tri glavne oblasti: biznis coaching, izvršni coaching i coaching životnim veštinama (life skills coaching).

Biznis coaching možemo primeniti na sve tipove poslovanja. Sve češće vlasnici kompanija, menadžeri i organizacije angažuju biznis coacha da im pomogne da razviju, promovišu ili unaprede poslovanje, zaposlene ili njih same. Veoma su svesni da ih svakodnevno trčanje za poslom toliko zaokuplja da nemaju vremena da sagledaju širu sliku, da razvijaju svoje ljude, povećaju zadovoljstvo korisnika i balansiraju privatni i poslovni život. Biznis coaching je transformišući i ima zadatak da razvije kompetentnije, efektivnije i produktivnije individue.

Izvršni coaching je saradnja, odnos između coacha i osobe ili tima unutar velike organizacije. Izvršni coaching tiče se unapred dizajnirane, a potom facilitirane promene i kontinuiranog napretka. On uključuje razumevanje i naglašavanje klijentovih snaga, kao i prepoznavanje i prevazilaženje njegovih slabosti.

Coaching životnim veštinama prethodio je biznis i izvršnom coachingu. Razvio se šezdesetih godina prošlog veka i od tada se kontinuirano menja. Od kasnih osamdesetih postaje deo svakodnevnog rečnika. Postepeno ulazi u odnos coacha i klijenta i obezbeđuje životno transformišuća iskustva. Life skills coaching bavi se objašnjavanjem vrednosti i vizija i postavljanjem ciljeva i novih aktivnosti koje klijenta vode ka zadovoljnijem, uspešnijem i ispunjenijem životu. Coach može da radi s klijentom na razvoju i unapređenju bilo kog aspekta njegovog života.

Koje su to karakteristike uspešnog coacha? Da ne bude zabune, važno je da znamo da ne postoji neko ko bi bio idealni coach. Znanje je kontinuiran proces i mi konstantno preispitujemo sebe šta znamo i šta još treba da saznamo na putu rasta i razvoja. Ali ne može svako ni da bude coach. Iako se mnoge coaching veštine mogu savladati na treninzima i kroz praksu, istraživanja i iskustvo sugerišu sledećih 10 ličnih karakteristika i kapaciteta koje odlikuju efikasnog i uspešnog coacha: samosvesnost, inspirisanje drugih, izgradnja odnosa, fleksibilnost, dobra komunikacija, gledanje unapred, disciplina, nošenje s profesionalnim granicama, dijagnostika problema, pronalaženje rešenja i kapacitet za biznis.

Tekst: Ksenija Mijuk-Gagović, psiholog, psihoterapeut, specijalista za selekciju i razvoj karijere,  Societe Generale banka Srbija